Η Ελληνική Eπανάσταση: 25 ΜΑΡΤΙΟΥ, 1821

Παναγιώτης Ευσταθίου

Η Ελληνική επανάσταση, επικός απελευθερωτικός αγώνας του Ελληνικού λαού, εννεάχρονος αδεισώπειτος πόλεμος σε πολλά μέτωπα με πλήθος επεισόδια συγκλονιστικά είναι μέγα γεγονός της Ελληνικής ιστορίας και σίγουρα το μεγαλύτερο της νεώτερης. Επέτυχε προ πάντων την ίδρυση του Ελληνικού κράτους και έτσι την παρουσία της χώρας μας στον παγκόσμιο πολιτικό χάρτη μετά από έκλειψη αιώνων.

Η Ελληνική επανάσταση ήλθε ύστερα από σειρά άλλων μικρότερων ή τοπικών επαναστάσεων που είχαν λάβει χώρα στο διάστημα των 368 ετών δουλείας. Για την υλοποίηση της και την επιτυχία της συνέβαλε τα μέγιστα ο Ελληνισμός της διασποράς ήδη επιτυχημένος σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο ώστε έτσι εξασφαλίσθηκαν στο Έθνος υλικές δυνάμεις, αυτοπεποίθηση, πολιτική αυτοσυνείδηση ως και ηθικό φρόνημα - στοιχεία απαραίτητα για την επιτυχία. Σημαντικός παράγων ήταν η μεγάλη Γαλλική επανάσταση με τις νέες ιδέες που δημιουργήθηκαν και προέκτεινε μέσω μυστικών επαναστατικών εταιρειών. Συνεπώς η Ελληνική επανάσταση προήλθε από κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες, ιδεολογική παρότρυνση ως και από τον πατριωτισμό εκείνης της γενιάς των Ελλήνων. Ο υπόδουλος Ελληνικός λαός ζώντας υπό καθεστώς καταπιέσεων, ταπεινώσεων και συχνά διωγμών όμως και υπό συνθήκες που επέτρεπαν την ανάπτυξη δράσης σε πολιτιστικό επίπεδο κυρίως, αλλά και σε οικονομικό και πολιτικό, κατόρθωσε να σφυρηλατήσει την Εθνική του συνείδηση συσπειρωμένος στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Πολλοί Έλληνες επλούτισαν από εμπόριο την ναυτιλία και πολλοί μορφωμένοι αποτελούσαν απαραίτητα γρανάζια της Οθωμανικής διοικητικής μηχανής. Πολλοί υπηρετούσαν ως στρατιωτικοί δίπλα σε Τούρκους προύχοντες και αυτοί μαζί με διωχθέντες που κατέφυγαν στα βουνά τους περίφημους “κλέφτες” απετέλεσαν τους πρώτους πυρήνες της Επαναστάσεως σε επίπεδο στρατού. Τις παγκόσμιες συντελούμενες πολιτικές αλλαγές και την σημασία τους διέβλεψαν πολλοί πεφωτισμένοι Έλληνες της εποχής. Μέσω αυτών δε προετοίμαζαν τον πανεθνικό ξεσηκωμό μόλις η κλεψύδρα της ιστορίας θα σήμαινε την ώρα. Για το πότε και πως θα αποκτούσε η Ελλάδα την ελευθερία της οι γνώμες δεν συνέπιπταν. Υπήρχαν πάντως τρεις κυρίως προοπτικές.

Η πρώτη στηριζόταν στην άλωση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας εκ των έσω με την πάροδο του χρόνου και με την παρακμή της βαθμιαία. Η δεύτερη βασιζόταν στην παλαιά προσδοκία της Ρωσικής βοήθειας με ενέργειες κυρίως του Ιωάννη Καποδίστρια υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας. Ο Καποδίστριας από το 1816 είχε προτείνει στον Τσάρο Αλέξανδρο σχέδιο ριζικότερης διευθετήσεως Ρώσο-Τουρκικών συνόρων με σταδιακή ημιανεξαρτησία Μολδαβίας, Βλαχίας, Σερβίας οπότε ανάλογη τύχη θα είχε και η Ελλάδα. Η τρίτη προοπτική ήταν η Επαναστατική. Στηριζόταν στις παραδόσεις του Έθνους και κυρίως εμπνέετο από τον Ρήγα Φεραίο και από την ιδεολογία και την τακτική των μυστικών εταιρειών της εποχής. Ήταν και η ρεαλιστικότερη γιατί η πρώτη είχε το ειρκυκό πλεονέκτημα αλλά μεγάλο μειονέκτημα την παρέλευση απροσδιορίστου χρονικού διαστήματος για την επιτυχία της. Η δεύτερη απαιτούσε επίσης μεγάλο χρονικό διάστημα υλοποιήσεως ως και παγκόσμια διπλωματική συγκυρία. Επεκράτησε λοιπόν η τρίτη προοπτική και εφαρμόσθηκε μέσω μιας νέας μυστικής εταιρείας που ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό, της περίφημης Φιλικής Εταιρείας.

Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε από τρεις Έλληνες της διασποράς. Τους Νικόλαο Σκουφά, Αθανάσιο Τσακάλωφ και Εμμανουήλ Ξάνθο. Υπήρχε ορκωμοσία των μελών κατά την μύηση, μυστικισμός και αδελφική σύμπνοια. Ορκίζονταν να αναλώσουν την ζωή τους στο ευγενές ιδανικό της Εθνικής Ελευθερίας. Η κύρια αντίληψη των μελών της εταιρείας ήταν καινοτόμα απέναντι στις κρατούσες αντιλήψεις της εποχής και πίστευε ότι δεν έπρεπε να περιμένουμε την απελευθέρωση από τρίτους αλλά μπορούσαμε και οφείλαμε να την κατακτήσουμε μόνοι μας, στηριζόμενοι στις δικές μας και μόνον δυνάμεις. Προϋπόθεση ήταν η ένωση όλων υπό μία ηγεσία και η πειθάρχηση όλων σε αυτή την κεντρική εξουσία. Άποψη υπερβολικά αισιόδοξη όπως έδειξαν αργότερα τα γεγονότα. Επίσης, υποτιμήθηκε και η δύναμη του αντιπάλου. Οπωσδήποτε το Έθνος διέθετε τότε αξιόλογες δυνάμεις. Ο κλήρος με επιρροή σε πόλεις και χωριά, οι μεγαλοκτηματίες προύχοντες, οι πλούσιοι έμποροι, οι πλοιοκτήτες, άνθρωποι με δυναμισμό και πρωτοβουλία, οι λόγιοι φορείς των ιστορικών παραδόσεων του Έθνους, οι Φαναριώτες, άνθρωποι με μεγάλη συμμετοχή στην διοίκηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, οι κλέφτες, οι αρματολοί, οι Έλληνες που υπηρετούσαν σε ξένους στρατούς με αξιόλογη πολεμική εμπειρία αποτελούσαν μία όχι αμελητέα δύναμη. Υπήρχε τέλος και ο καταπιεσμένος κοινωνικά και οικονομικά λαός ο οποίος διψώντας για ελευθερία θα αποτελούσε τον απελευθερωτικό στρατό. Η επιτυχία της Φιλικής Εταιρείας επτά έτη μετά την ίδρυση της να οδηγήσει το Έθνος στον ξεσηκωμό ήταν τεράστια, και οφειλώταν κυρίως στο βαθύ εθνικό και θρησκευτικό συναίσθημα του λαού που δέχθηκαν τα πατριωτικά μυνήματα της Εταιρείας, αλλά και στον ζήλο και τις ικανότητες των πρώτων μελών της. Επίσης συνετέλεσε και η κατάλληλη οργανωτική δομή αλλά και η εντέχνως καλλιεργηθείσα εντύπωση ότι η επανάσταση στηριζόταν στην Τσαρική υποστήριξη. Σημαντική ήταν και η ανάθεση της αρχηγίας στον πρίγκιπα Αλέξανδρο Υψηλάντη, στρατηγό του Ρωσικού στρατού και υπασπιστού του Τσάρου.

Η έναρξη της επαναστάσεως έγινε στις 24 Φεβρουαρίου 1821 στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας, κέντρο πολιτικής και πολιτιστικής δράσεως του Ελληνισμού της διασποράς. Αμφισβήτηση της 24/02/1821 ως εναρκτήριας ημέρας του αγώνα είναι δυνατόν να υπάρξει μόνο εάν τα γεγονότα εκείνα θεωρηθούν άσχετα προς τα της εξεγέρσεως στον Ελλαδικό χώρο, άποψη εντελώς αστήριχτη. Είναι γεγονός ότι ο ξεσηκωμός στο Ιάσιο είχε άσχημο τέλος με την καταστροφή του Ιερού Λόχου στο Δραγατσάνι (ΙΟΥΝΙΟΣ 1821) αλλά έδωσε το έναυσμα για το Πανεθνικό ξεσήκωμα σε κάθε γωνιά του τόπου. Ημέρα εναρκτήρια θεωρήθηκε η 25/03/1821, όταν ο επίσκοπος Παλαιών Πατρών Γερμανός σήκωσε το λάβαρο της Επαναστάσεως στην Ιερά Μονής της Αγίας Λαύρας στα Καλάβρυτα και όρκισε Έλληνες προκρίτους και οπλαρχηγούς αλλά και λαό να αναλώσουν την ζωή τους για την απελευθέρωση του Έθνους.  Μία απελευθέρωση που ήρθε μετά εννέα έτη ενώ επέρασε από πολλά στάδια μεγάλων νικών, ηρωικών ενεργειών αλλά και εικόνων ντροπής και διχόνοιας εν μέσω δύο εμφυλίων πολέμων για πολιτικούς λόγους. Κάθε ομοιότης των γεγονότων εκείνων με γεγονότα των επόμενων δεκαετιών έως και των ημερών μας είναι φυσικά τυχαία....
Η Ελληνική Επανάσταση χωρίζεται σε 4 φάσεις: α) 1821: Περίοδος ενάρξεως και τοπικής επικρατήσεως στην μεσημβρινή Ελλάδα. β) 1822-1823: Περίοδος σταθεροποιήσεως, ενιαίας-πολιτικής συγκροτήσεως και διοικητικής οργανώσεως παρά τις σοβαρές προσπάθειες για καταστολή της από τους Τούρκους. γ) 1824-1827: Περίοδος εξασθενήσεως της Επαναστάσεως και υποχωρήσεως. Παρά τα έξοχα κατορθώματα των Ελλήνων μαχητών, κατόπιν δύο εμφυλίων πολέμων και συντονισμένης στρατιωτικής δράσεως Τούρκων και Αιγυπτίων μειώνεται στο ελάχιστο η επαναστατική δράση. Παράλληλα εκδηλώνεται θετικό ενδιαφέρον Ρωσίας, Αγγλίας και Γαλλίας για τα δρώμενα στον Ελλαδικό χώρο. δ) 1828-1830: Περίοδος ισχυροποιήσεως της Επαναστάσεως και αίσιας έκβασης με το πρωτόκολλο του Λονδίνου 03 Φεβρουαρίου 1830.

Στην συνείδηση του Έθνους ο αγώνας αυτός έλαβε μυθικές διαστάσεις και υπήρξε πηγή έμπνευσης για τις επόμενες γενεές-και η εμψύχωση-για τις διαδοχικές μεταγενέστερες απελευθερωτικές εξορμήσεις. Εξάλλου υπήρξε και μέγα πολιτικό γεγονός για την ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης. Προκάλεσε το κίνημα του Φιλελληνισμού και απασχόλησε την διεθνή διπλωματία επί σειρά ετών. Υπήρξε ο καταλύτης της διαβόητης Ιεράς Συμμαχίας και σήμανε έναν θρίαμβο της αρχής των εθνοτήτων και της αυτοδιαθέσεως των λαών.

Panagiotis Efstathiou is a freelance writer. He lives in Athens, Greece with his wife Nitsa.